Nowotwory skóry w rolnictwie: arsen wciąż groźny!

Radosław Śpiewak

Instytut Medycyny Wsi w Lublinie

Sugerowany sposób cytowania: Śpiewak R. Nowotwory skóry w rolnictwie: arsen wciąż groźny! Galen 1999; 6: art001. DOI: 10.14320/Galen.1999.vol6.art001

Podczas wykonywania prac w gospodarstwie rolnicy narażeni są na szereg substancji o potwierdzonym lub przypuszczalnym działaniu rakotwórczym. Należą do nich środki ochrony roślin, olej napędowy, gazy wydechowe z silników spalinowych, dymy spawalnicze, farby i rozpuszczalniki, pyły rolnicze oraz mikroorganizmy odzwierzęce. Rolnik często nie zdaje sobie sprawy, że doszło do skażenia skóry czynnikami rakotwórczymi.

W trakcie prac polowych nie ma też zwykle możliwości dokładnego umycia skóry, co wydłuża okres kontaktu i zwiększa ryzyko działania rakotwórczego. Międzynarodowa Agencja do Spraw Badań nad Nowotworami (IARC) informuje o podwyższonym ryzyku raka skóry wśród osób wykonujących opryski chemicznymi środkami ochrony roślin. Szczególnie silne działanie rakotwórcze przypisuje się preparatom zawierającym arsen, jednak również pestycydy niearsenowe uznaje się za prawdopodobnie rakotwórcze dla ludzi [1]. Arsen jest karcynogenem o stosunkowo wysokim powinowactwie do skóry. Efekty jego działania ujawniają się po wielu latach – pierwsze przypadki nasilonej hiperkeratozy dłoni i podeszew stóp odnotowano dopiero po 10–15 latach od wprowadzenia związków arsenu do rolnictwa, natomiast raki skóry mogą się ujawniać nawet po upływie 30–50 lat od narażenia [2]. Powolny rozwój arsenowych raków skóry sprawia, że nie należą one jeszcze do przeszłości. W latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku w naszym kraju powszechnie używano arsenowych insektycydów oraz zapraw nasiennych, najczęściej arsenianu wapnia oraz kwaśnego arsenianu sodu. U niektórych rolników skutki ówczesnego narażenia mogą się jeszcze ujawnić. Przypadek zawodowego raka skóry u rolnika długotrwale narażonego na arsenowe środki ochrony roślin obserwowano w USA w latach osiemdziesiątych [3]. Zaledwie 3 lata temu z Kostaryki doniesiono o wyższej zapadalności na nowotwory skóry na terenach uprawy kawy, wymagającej intensywnego opryskiwania parakwatem i arsenianem ołowiu [4].

Rozpoznanie i wywód etiologiczny, z uwagi na złożoność zagadnienia, będą wymagały współpracy dermatologa, lekarza medycyny pracy oraz onkologa. Cechą typową dla przewlekłego działania arsenu jest rogowacenie dłoni i stóp oraz stany zapalne skóry, szczególnie o typie acrodermatitis atrophicans. W dalszej perspektywie poarsenowe zmiany skórne mogą przyjmować postać owrzodzeń nowotworowych, mnogich nabłoniaków podstawnokomórkowych, choroby Bowena (rak in situ) oraz raków kolczystokomórkowych [5]. Szczególnie trudne może być zebranie wiarygodnych danych na temat indywidualnego narażenia oraz rakotwórczego działania substancji stosowanych w rolnictwie kilkadziesiąt lat temu. U osób z podejrzeniem arsenowego raka skóry należy przeprowadzić badania również w kierunku innych nowotworów nabłonkowych, w pierwszym rzędzie raka płuc.

Literatura

1. IARC Monographs on the Evaluation of the Carcinogenic Risk of Chemicals to Humans 1991;53:45.
2. Roth F. Über die chronische Arsenvergiftung der Moselwinzer unter besonderer Berücksichtigung des Arsenkrebses. Z Krebsforsch. 1956;61:287-319. DOI: https://doi.org/10.1007/BF00524493
3. Jampel RM, Jerdan MS. Palmar lesions and a nonhealing ulcer of the ear in a former agricultural worker. Arsenical keratoses; invasive squamous cell carcinoma of the right ear; and bowenoid keratoses. Arch Dermatol. 1987;123(2):253, 5-6. DOI: https://doi.org/10.1001/archderm.1987.01660260125029
4. Wesseling C, Antich D, Hogstedt C, Rodriguez AC, Ahlbom A. Geographical differences of cancer incidence in Costa Rica in relation to environmental and occupational pesticide exposure. Int J Epidemiol. 1999;28(3):365-74. DOI: https://doi.org/10.1093/ije/28.3.365
5. Braun W. Carcinoma of the skin and the internal organs caused by arsenic. Germ Med Monthly. 1958;3(10):321-4.

GALEN (e-ISSN 1233-7838) to najstarsze polskie czasopismo lekarskie online. Ukazuje się od 1994 roku.

Uwaga: Korzystanie z niniejszego serwisu nie stanowi konsultacji lekarskiej. Ten serwis ma charakter informacyjny skierowany do lekarzy, farmaceutów oraz innych zawodów medycznych - korzystając z niego potwierdzasz, że posiadasz uprawnienia do wykonywania zawodu medycznego. Niniejszy serwis zawiera treści archiwalne, które mogą być niezgodne z aktualnym stanem wiedzy medycznej oraz stanem prawnym. Z informacji zawartych w tym serwisie korzystasz wyłącznie na własną odpowiedzialność. Każda informacja dotycząca zdrowia powinna być weryfikowana przez osoby kompetentne w niezależnych źródłach. Jeżeli podejrzewasz u siebie obecność choroby, zgłoś się niezwłocznie do lekarza.

r e k l a m a

This is an open access resource. All rights reserved to respective authors (text) and the Publisher (presentation, source code).
Unauthorized use, including by artificial intelligence (AI), is not allowed.
Document created: 11 March 1999, updated: 28 December 2025.